Wieża Babel
Okres działalności dramatopisarskiej Słonimskiego datuje się od 1927 roku, kiedy Teatr Polski w Warszawie wystawił jego dramat wierszem Wieża Babel. W rok później inscenizowano w stolicy jego sztukę sa-tyryczno-obyczajową Murzyn warszawski, zaś w 1930 roku komedię pt. Lekarz bezdomny, "będącą - podaje autor - polemiką z totalitaryzmem we wszelkich jego wydaniach". Dowodem udziału pisarza w artystycznej i publicystycznej walce z faszyzmem jest też ostatnia jego sztuka sceniczna Rodzina, w której wystąpił przeciwko rasizmowi. Była ona wystawiana przed wojną 130 razy. "Wszystkie jego sztuki - przypomina Krzysztof Teodor Toeplitz - pojawiały się przy akompaniamencie sukcesu, przy czym inscenizacji ich podejmowały się najambitniejsze podówczas zespoły teatralne".
Wybuch drugiej wojny światowej zastał poetę w stolicy. 5 września 1939 roku wyruszył wraz z żoną na emigracyjną tułaczkę, przez Hrubieszów, Tarnopol, Krzemieniec dotarł do Rumunii, a stamtąd przez Jugosławię, Włochy przedostał się do Paryża. Wobec agresji hitlerowskiej na Francję Słonimscy opuścili kontynent europejski i latem 1940 roku na polskim statku Chorzów dotarli do brzegów Anglii. W Londynie spędził poeta dziesięć lat, gdzie początkowo współpracował z pismem "Wiadomości Polskie". Niebawem jednak zerwał z grupą emigracyjną skupioną wokół tego dziennika i w 1942 roku przystąpił wspólnie z prof. Karolem Estreicherem do redagowania miesięcznika literackiego "Nowa Polska".
Na jego łamach utwory publikowali: Maria Pawlikowska, Władysław Broniewski, Tuwim swoje Kwiaty polskie, zaś z prozaików Ksawery Pruszyński i in. Cztery lata redagował poeta "Nową Polskę", pozwalało mu to m. in. - jak sam wyznał - "śledzić bliżej niektóre etapy pasjonujących starań o odnalezienie i odzyskanie dzieł sztuki z Polski wywiezionych do Niemiec". Od 1946 do 1948 pełnił funkcję szefa Sekcji Literatury w Organizacji Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO). Jeszcze przed zakończeniem wojny należał do grona ludzi, którzy opracowali nową wersję Deklaracji Praw Człowieka. W 1948 roku brał udział w organizowaniu w Anglii przygotowań do Kongresu Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu. Następnie jako przedstawiciel Polski Ludowej pełnił funkcję dyrektora Instytutu Kultury Polskiej w Londynie. W czerwcu 1951 roku powrócił na stałe do kraju, do którego sprowadziło go "przywiązanie i pamięć - zwierzył się poeta - tęsknota do miasta mojego ojca, do przyjaciół, poczucie solidarności z tymi, co w kraju pozostali".
W Paryżu i Londynie powstały wstrząsające jego wiersze. Napisany we wrześniu 1939 roku wiersz Alarm już w pierwszych miesiącach okupacji hitlerowskiej przekazywano sobie w odpisach z rąk do rąk. Ten sam tytuł nosi pierwszy jego emigracyjny tom, wydany w 1940 roku, i pięciokrotnie wznawiany w Londynie. W dwa lata później ogłosił poemat Popiół i wiatr, w którym zamknął wspomnienia z rodzinnego miasta. W 1944 roku
ukazał się jego Wybór poezji, zaś w 1945 tom zatytułowany Wiek klęski, obejmujący wiersze powstałe w latach 1939-1945. Omawiając patriotyczne liryki Słonimskiego z lat wojny, Alina Kowalczykowa pisze: "Nie znajdziemy w nich śladów zachłystywania się pięknem śmierci dla ojczyzny; cechowała je natomiast skłonność do refleksji, do ukazania prawdziwego oblicza wojny i prawdopodobnych konsekwencji, jakie pozostawi w psychice ludzkiej".
Po powrocie do Warszawy poeta bierze czynny udział w życiu kulturalnym kraju. W latach 1956-1959 był prezesem Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich, pełnił też funkcję wiceprzewodniczącego Prezydium Rady Kultury. W 1955 roku występował w Montevideo jako przedstawiciel Polski na konferencji UNESCO, na sesji tej stoczył ostrą batalię o przeprowadzenie uchwały w sprawie wydania przez UNESCO książki o życiu i twórczości Mickiewicza. Reminiscencje z tej podróży zawarł w niezwykle dowcipnych Kartkach z notatnika podróży do Urugwaju. W 1957 roku na zaproszenie międzynarodowego PEN-Klubu bawił w Tokio, gdzie brał udział w obradach Kongresu PEN-Klubów, zorganizowanego z inicjatywy UNESCO. Następnego roku był gościem Związku Pisarzy ZSRR w Moskwie.
